ترانههای قیصر امینپور در ترازوی نقد

 دکتر مصطفی ملکیان در روز رونمایی این کتاب (شهر کتاب بخارست، 7 آبان 1396) دربارۀ آن گفت:

   «کتاب به لحاظ شمول موضوعی، خیلی وسیع تر از ترانه های قیصر است. بنابراین برای کسانی که از جنبه های دیگری جز ترانه سرایی به قیصر علاقه دارند نیز بسیار سودمند است. اما ارزش کتاب از جامعیت و دایرۀ شمول وسیع آن بسیار بیشتر است. من بدون ذره ای مبالغه می گویم که دربارۀ هیچ یک از شاعران تا الان ندیده ام که کسی با این دقت، متانت، انصاف، ژرف نگری و از همه مهم تر با این دیدِ ریاضی وار کتابی نوشته باشد. انگار دارید کتابی در علوم دقیقه مثل ریاضیات و فیزیک مطالعه می کنید. از این لحاظ باید هم به خود دکتر فیروزیان و هم به جامعۀ فرهنگی کشور خودمان هزار شادباش و تبریک بگویم. جز سودهای فراوانی که از خواندن این کتاب بردم، لذتی عایدم شد از اینکه باز در نسل جوانان محقق کاری که یادآور کارهای قرن نوزدهم اروپاست دیدم. کارهایی که دیگر حتی در خود اروپا و کشورهای مترقی هم کم تر نظیر پیدا می کند.»

دیگر سخنرانان آن نشست مهدی ستایشگر (موسیقی دان) و عبدالجبار کاکایی (شاعر و ترانه سرا) هم کتاب را «یک کار استثنائی» و «اثری جامع» ارزیابی کردند. نظر دکتر محمد افشین وفایی (عضو هیئت علمی دانشگاه تهران) هم دربارۀ کتاب مذکور چنین است:

«اولین وجه اهمیت این ترانه بوی نان نمی دهد در این است که برای اولین بار به بخش مغفول واقع شده ای از هنر سرایندگی قیصر امین پور که ترانه سرایی اوست توجه ویژه کرده است. در این کتاب نویسنده با گردآوری همۀ ترانه های قیصر امین پور، بر اساس اصول سبک شناسی آ ن ها را با ذکر جزئیات بررسیده است. وجه اهمیت دیگر کتاب آن است که ظاهراً این کار نه تنها دربارۀ امین پور، بلکه دربارۀ هیچ یک از ترانه سرایان پارسی گو بدین شیوه و به طور مستقل به انجام نرسیده است.»

خلاصه ای مختصر از موضوع هشت فصل کتاب:

1- نیم نگاهی به ترانه سرایی پیش از قیصر: برای آن که جایگاه امین پور به درستی در میان سرایندگان روزگار آشکار شود در آغاز کتاب پیشینۀ ترانه سرایی بررسی شده است.در این بخش به بررسیکوتاه و فشردۀ کارنامۀ 13 سرایندۀ شناخته شدۀ پیش از قیصر، یعنی شیدا، عارف، بهار، امیرجاهد، گل گلاب، رهی معیری، معینی کرمانشاهی، نواب صفا، فکور، سیمین، سایه، ترقی و نگهبان پرداختهشده است.

2- قیصر امین پور در یک نگاه: زندگی نامۀ شاعر همراه با بررسی گذرای کارنامۀ او در زمینۀ شاعری (بزرگسال و نوجوان)، نویسندگی، سردبیری و روزنامه نگاری و پژوهشگری وی در این بخش آمده است.

3- ترانه های قیصر امین پور: پس از معرفی آهنگسازان و خوانندگان ترانه های قیصر و به دست دادنِ گزارشی از پشت پردۀ هنرِ سرایندگی شاعر، همۀ ترانه های او برای نخستین بار در یک جا و به شیوۀ درست و پیراسته در این فصل چاپ شده است.

4- جهان بینی و اندیشه : برای دست یافتن خواننده به شناختی درخور از جهان بینی و اندیشۀ قیصر تک تک ترانه های او جداگانه از دید فکری بررسی شده است و اندیشه های بازتاب یافته در آن ها، نوع نگاه قیصر به هستی، بهره گیری او از میراث معنوی و عرفانی پیشینیان، اشارات او به متون گذشته از قرآن کریم تا دیوان شعرای بزرگ زبان فارسی و... مشخص شده است.

5- زبان و موسیقی ترانه: در این بخش نویسنده هنرورزی های امین پور در ساخت و صورت ترانه را با بررسی سطح آوایی کلام او، یعنی موسیقی بیرونی، درونی و کناری، و نیز ویژگی های زبانی و دستوری و واژگانی سخن وی واشکافی کرده است.

6- صور خیال و بدیع معنوی: برای شناخت صور خیال قیصر در ترانه، تشبیه ها و استعاره های کاربردیافته در ترانه های وی تحلیل شده است و در ادامه به آرایه پردازی های او در تناسب سازی و ایهام پردازی توجه شده است.

7- سبک شناسی تطبیقی: برخی از آهنگ هایی که قیصر برایشان ترانه ساخته است، پیش از او ترانه سرایانی دیگر داشته اند. فیروزیا در این بخش حاصل کار آن ترانه سرایان را با کار قیصر مقایسه کرده است تا ویژگی های مثبت و منفی سروده های آنان را در سنجش با قیصر نشان دهد. برای این کار سطوح سه گانۀ سبک شناسی (فکری، زبانی، ادبی) در همۀ ترانه ها بررسی شده است.

8- سروده های قیصر در موسیقی ایرانی: تصنیف ها و آوازهایی که در موسیقی ایرانی با استفاده از شعرهای قیصر امین پور شکل گرفته اند در این بخش با ذکر نام آهنگساز، خواننده و آلبوم شناسانده شده اند و در ادامه به بررسی لغزش های ادبی راه یافته در کارِ خوانندگان و آهنگسازان پرداخته شده است.